Aṣṭāvakra Gītā – Hoofdstuk 1 – Zelfrealisatie

Click here to listen on YouTube

Click here to listen on Spotify

Click here to listen on X

Vers 1-1: [Janaka:] Heer kunt u me uitleggen hoe ik wijsheid kan verwerven? Hoe ik tot bevrijding kan komen? Hoe ik me kan onthechten uit de wereld van zintuigelijk genot?

Vers 1-2: [Astavakra:] Mijn Zoon, wanneer je tot bevrijding wilt komen, moet je het gif van de zintuigen vermijden. Drink de nectar van geduld en vergevingsgezindheid, oprechtheid, mededogen, tevredenheid, waarheid.

Vers 1-3: Besef dat jij noch aarde, noch vuur, noch water, noch lucht, nog ruimte bent. Tot bevrijding komen wil zeggen dat je beseft dat je Puur Bewustzijn bent – het Ene Zelf. Dat je de getuige hiervan bent. Wanneer je dat realiseert, bevrijd je jezelf.

Vers 1-4: Wanneer je de identificatie met het lichaam opgeeft en zo boven je lichaam uitstijgt, zal je beseffen dat je louter bewustzijn bent. Door dit besef zal je spontaan in het NU gelukkig zijn. Innerlijk vredig. Voor altijd van alle ketens bevrijd.

Vers 1-5: Je zal beseffen dat je tot geen enkele kaste behoort. En dat de levensfase waarin je je bevindt geen enkele verplichting inhoudt. Dat je niet geconditioneerd bent door je zintuigen. Dat je ongebonden, zonder vorm, bent. Bevrijd van gehechtheden, ben je de getuige van alles. Dit besef maakt je gelukkig.

Vers 1-6: Goed en slecht, vreugde en verdriet zijn producten van de geest. Zij zijn niet jouw zorg. Jij bent niet de doener, noch de genieter. Jij bent overal: Jij bent vrij. Altijd vrij. Volkomen vrij.

Vers 1-7: Jij bent voor altijd vrij. Jij bent de complete, ondeelbare getuige van al wat is. Gehectheid, gebondenheid, onvrijheid, wordt slechts jouw persoonlijke keten wanneer je jezelf identificeert als separaat van het geheel.

Vers 1-8: De gedachte dat jij de doener bent voelt aan alsof je gebeten bent door de giftige zware slang van zelfzucht. De gedachte daarentegen dat jij niet de doener bent, smaakt als nectar. Laaf je eraan. En wees gelukkig.

Vers 1-9: Brand het ontoegankelijke bos van onwetendheid plat met het vuur van de overtuiging dat jij Het Ene en Puur Bewustzijn bent. Dit inzicht maakt je vrij van kommer. Het verzadigt je van geluk.

Aṣṭāvakra Gītā – Vers 1-1

[Janaka:] Heer, kunt u me uitleggen hoe ik wijsheid kan verwerven? Hoe ik tot bevrijding kan komen? Hoe ik me kan onthechten uit de wereld van zintuigelijk genot?

Het eerste hoofdstuk van de Aṣṭāvakra Gītā start met een dialoog tussen Aṣṭāvakra, een Indische spirituele Wijze, en koning Janaka. Deze dialoog wordt het hele boek door aangehouden, maar versmelt al vlug, na het inzicht van Janaka, tot een monoloog van twee eensgezinden, van twee verlichte Meesters, over de aard van het Zelf. Over bevrijding en gebondenheid. Over de onwerkelijkheid van de zintuiglijke buitenwereld en de absolute eenheid van het bestaan.

Het eerste hoofdstuk van het Lied van Aṣṭāvakra omvat 20 verzen.

De dialoog neemt een aanvang wanneer Janaka aan Aṣṭāvakra vraagt hoe hij inzicht in het noumenale kan bereiken; hoe hij zich moet bevrijden uit saṃsāra en hoe hij zich kan onthechten van de zintuiglijke wereld. Het is een belangrijk vers omdat het de essentiële vragen van het menselijk bestaan behandelt en het verlangen naar spirituele groei en ontwikkeling weergeeft (Vers 1-1).

De drie vragen die Janaka aan Aṣṭāvakra stelt, lijken drie afzonderlijke vragen. Bij nadere beschouwing echter vormen ze een lineair opgaande lijn. Een spirituele ladder als het ware om spirituele realisatie te bereiken.

Op deze drie vragen ga ik dieper in.

De eerste vraag van Janaka aan Aṣṭāvakra is: hoe kan ik tot wijsheid komen? Gevolgd door: hoe kom ik tot bevrijding? I.c. hoe doe ik het? En tenslotte: hoe kan ik me losmaken uit de schijnwerkelijkheid van de relatieve wereld?

De eerste vraag is belangrijk voor elke beginnende yogi. Een uiterst legitieme vraag trouwens. Slechts een yogi een edel persoon die streeft naar spirituele groei, zelfrealisatie en eenheid met het ultieme bewustzijn—zal zich zulke vraag stellen.

Een meeloper zal nooit inzicht verwerven, want hij komt niet tot zulke vraagstelling. Mijn uitgangspunt is dat finaal enkel Meesters de stroom betreden. Uitsluitend een pientere yogi wil weten wat inzicht inhoudt en op welke manier spiritueel inzicht tot stand komt en tot bevrijding leidt.

Bevrijding (Skr. mokṣa) in advaita vedānta omvat inzicht in de ‘ware aard’ van de dingen, inclusief het inzicht in de aard van onwetendheid (Skr. avidya). Avidya verwijst naar de fundamentele onwetendheid of illusie die de oorzaak is van de scheiding tussen het individuele zelf (Skr. ātman) en het Ultieme Bewustzijn (Skr. Brahman).

Onwetendheid staat voor het gebrek aan inzicht in de non-duale aard van de wer- kelijkheid. Onwetendheid is dus geen synoniem voor gemis aan intellectuele paraatheid of voor niet-weten. Maar wel voor verkeerd-weten. Voor misleidend- weten.

Onwetendheid wordt beschouwd als de oorzaak van de cyclus van geboorte en dood (Skr. saṃsāra) en de illusoire gehechtheid aan het materiële bestaan.

In advaita vedānta wordt gesteld dat de ‘ware aard’ van het individuele zelf (Skr. ātman) en het Ultieme Absolute Bewustzijn (Skr. Brahman) identiek zijn. Maar door onwetendheid worden deze twee als separaat beschouwd, waardoor de illusie van een afgescheiden individueel zelf ontstaat, dat onderworpen is aan verlangen, lijden en wedergeboorte, i.c. de continue cyclus van geboorte en dood.

De yogi die de ‘ware aard’ van het zelf doorziet, hoeft niet meer te reïncarneren. Inzicht maakt hem vrij. In advaita vedānta is het centrale doel van spirituele beoefening en zelfonderzoek (Skr. svādhyāya) het realiseren van de non-duale aard van het zelf (Skr. ātman) en het Universele Bewustzijn (Skr. Brahman).

Wanneer een yogi of spirituele beoefenaar het diepe inzicht verwerft dat het individuele zelf identiek is met het Universele Zelf, wordt de cyclus van geboorte en dood (Skr. saṃsāra) doorbroken en bereikt hij of zij bevrijding (Skr. mokṣa).

Inzicht in de ‘ware aard’ van het zelf betekent dat de yogi beseft dat het individuele zelf geen afzonderlijke, beperkte entiteit is, maar een weerspiegeling of manifestatie van het Universele Bewustzijn. Deze realisatie leidt tot de bevrijding van de identificatie met het lichaam en de geest, en het overstijgen van de cyclus van wedergeboorte.

Bevrijding (Skr. mokṣa) in het perspectief van advaita vedānta is niet iets dat in een verre toekomst bereikt wordt nà de dood; het is een directe realisatie in het huidige moment. Het is het begrijpen en ervaren van de inherente eenheid van het individuele zelf met het Universele Zelf. Het is het ‘zien’ van de eenheid van het hele Proces. Van de ultieme eenheid van het bestaan. Van de heelheid ervan.

Zodra deze waarheid volledig gerealiseerd is, wordt de yogi bevrijd van de conditioneringen van geboorte en dood, omdat hij beseft dat er in werkelijkheid geen afzonderlijke individualiteit bestaat. Wat er—de facto—toe leidt dat de yogi die de ‘ware aard’ van het zelf doorziet en zich heeft vrijgemaakt uit zijn onwetendheid, niet meer hoeft te reïncarneren.

Inzicht in onwetendheid vormt een cruciale stap op het pad naar bevrijding. Dit inzicht wordt bereikt door het proces van zelfonderzoek (Skr.) en het onderscheidingsvermogen (Skr. viveka). Het gaat om het inzicht dat onze ‘ware aard’ Puur Bewustzijn is, zonder conditioneringen, zonder geboorte of dood, en dat het de eeuwige getuige is van alle ervaringen in de wereld.

Wanneer inzicht in de onwetendheid compleet is, verdwijnt de illusoire gehechtheid aan het individuele zelf en de wereld. En ontstaat de realisatie van non-dualiteit, waarbij het individuele zelf (Skr. ātman) opgaat in het Universele Zelf (Skr. Brahman). Dit is bevrijding (Skr. mokṣa)—het loslaten van de identificatie met het beperkte ego en het realiseren van de ultieme eenheid van het bestaan.

Het inzicht in de ‘ware aard’ van de dingen, inclusief het vernietigen van onwetendheid, speelt dus een centrale rol in advaita vedānta op weg naar bevrijding. Het is de diepgaande realisatie van de non-duale aard van het zelf en de Ultieme Werkelijkheid, die tot bevrijding, innerlijke vrede en vervulling—kortom Zelfrealisatie—leidt.

De subvragen die Janaka zich stelt zijn legio. Ik lees ze als volgt: ontstaat zulk inzicht vanzelf of moet hij er moeite voor doen? Loopt dit proces synchroon met de wijze waarop wereldse kennis verworven wordt? Waarbij boeken dienen ge- raadpleegd te worden, mensen geraadpleegd, observaties gedaan en conclusies getrokken?

De hamvraag lijkt er vooral op neer te komen of een dergelijke ‘wereldse’, zintuiglijke strategie ook geldig is bij de verwerving van spiritueel inzicht? Of vereist het belopen van het spirituele pad een andere aanpak?

Algemeen gesteld: op de eerste plaats is het verwerven van inzicht, het bereiken van bevrijding en het overstijgen van de cyclus van wedergeboorte een persoonlijke verantwoordelijkheid van elke yogi. Elke yogi draagt de verantwoordelijkheid voor zijn eigen spirituele groei en bevrijding.

De zoektocht naar bevrijding is een persoonlijk pad dat door elke yogi individueel belopen moet worden. Het is een innerlijke reis die elke individuele beoefenaar zelf moet ondernemen, met volharding, zelfreflectie en discipline.

De verzen van de Aṣṭāvakra Gītā bieden begeleiding en inzichten, maar uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid bij de individuele yogi om zijn eigen pad van bevrijding te bewandelen. De verzen moedigen aan tot innerlijke reflectie, tot introspectie en tot het ontwikkelen van een diepgaand begrip van de aard van het Zelf. Ze leggen de nadruk op het loslaten van conditioneringen, egoïsme en wereldse hechtingen. Ze doen een oproep tot spirituele autonomie en leggen de nadruk op de eigen verantwoordelijkheid om de illusies van de geest te doorbreken en het ‘ware zelf’ (Skr. ātman) te realiseren.

Naast de persoonlijke verantwoordelijkheid benadrukken de verzen het belang van een goede leermeester of guru bij het verwerven van spiritueel inzicht. Op verschillende plaatsen wordt verwezen naar het uitzonderlijk belang om toegang te hebben tot een zelfgerealiseerde Meester voor de spirituele groei en bevrijding van de zoeker.

Zulke Meester heeft immers zelf het inzicht verworven en de waarheid gerealiseerd. Hij is dus uitstekend geplaatst om de zoekende yogi te begeleiden, te corrigeren en te inspireren. Hij is geen leraar die de woorden van anderen prevelt en de wijsheid van anderen doorgeeft. Hij is een Meester die zelf tot inzicht kwam, die persoonlijk helder begrip en diep inzicht verwierf, die ‘zag’ met zijn Derde oog, die wijsheid verwierf. Dit is een man die in staat is om wijsheid te initiëren. Door middel van zijn woorden en spirituele overdracht kan hij de geest van de zoeker ‘klaarmaken’ voor een direct experiëntieel ervaren van de waarheid.

Het gaat hier over een speciale soort begeleiding. Een begeleiding die vooral een ‘aanwijzen’ is. Een ‘duiding geven’. Zonder zulk ‘aanwijzen’ is bevrijding en onthechting van wereldse dingen voor veel mensen een moeilijke, zoniet haast onmogelijke opdracht.

De obstakels zijn immers legio en de menselijke tijd is beperkt. Om tot bevrijding te komen en om verzaking te realiseren, is een begeleidende hand méér dan wel- kom. Lees: onontbeerlijk. De kwaliteit van de begeleidende Meester is bijgevolg erg belangrijk. Het is aan de leerling om deze keuze zo aandachtig mogelijk te onderzoeken en te evalueren. De yogi mag nooit vergeten dat hijzelf zijn beste beschermer is. Zeker bij deze belangrijke keuze!

De volgende vraag die Janaka aan Aṣṭāvakra stelt is: hoe kom ik tot bevrijding? I.c. hoe doe ik het?

Elk spiritueel pad omvat vijf elementen: een gekwetste mens; de zoektocht naar
inzicht; de verwerving van inzicht; verzaking aan de wereld en de intentie om, met volharding, tot bevrijding te komen.

Vooral het laatste element is doorslaggevend: volharding. Besef dat verlichting voortdurend groeit. Dat wijsheid niet iets is dat eenmaal gebeurt en dan voltooid is. Inzicht gebeurt plóts. Maar wijsheid groeit. Bouw onverstoorbaar aan het scheppen van de voorwaarden die tot inzicht leiden. Met vallen en opstaan. Met ontstaan en vergaan. Telkens met minder verlangen en minder hechting. Telkens met méér vastberadenheid, vasthoudendheid, doorzettingsvermogen. In de onbetwistbare overtuiging dat er een realiteit bestaat voorbij je begrensde zintuiglijke werkelijkheid. Een bewustzijn dat zich eonen verder uitstrekt dan de beperkte en geconditioneerde bevrediging die je alledaagse blind rondtasten in deze relatieve wereld biedt.

De aanwezigheid van een beoefenaar die inzicht zoekt en een wijze Meester die inzicht verworven heeft vormen de twee hoofdrolspelers. De leerling drukt expliciet de wens uit aan de Leraar om inzicht te verwerven.

Dat is ook hier het geval: Janaka vraagt Aṣṭāvakra uitdrukkelijk om advies. Maar opgelet: hoewel zulk contact tussen beiden tot stand komt binnen een meester-leerling relatie, dient de rol van de leraar erin te bestaan om de leerling zo snel mogelijk op eigen benen te laten staan, zodat de leerling autonoom—door experiëntieel ervaren —tot inzicht komt. Autonoom. Met voortschrijdend inzicht.

Elke machtsverhouding tussen leraar en leerling moet zoveel mogelijk vermeden worden. Het draait uitsluitend om het uitlokken van inzicht, zelfrealisatie en het ontdekken van innerlijke waarheid, niet over onderwerping aan autoriteit. Daarom zal de leraar de leerling uitnodigen om zelf vragen te stellen.

Om door deze persoonlijke insteek zélf actief deel te nemen aan het ontwakingsproces; om dit proces zélf te initiëren. De Meester zal vervolgens de leerling motiveren om op de vragen zélf antwoorden te geven. Om mee te denken. Om zélf de oplossing te suggereren. Om zélf het licht aan te steken.

Elke zoektocht moet aanvangen met vrij onderzoek. Met een empirische, forensische analyse. Met de intentie—uit nieuwsgierigheid, maar meestal uit diepe wanhoop met de bestaande situatie—om de dingen zoals ze zich presenteren grondig te observeren. Dit staat in schril contrast met religies: in de meeste religies wordt waarde gehecht aan geloof in dogma’s, doctrines en het uitvoeren van rituelen. Diepgaande analyse en zelfonderzoek zijn daarbij niet vereist, meestal zelfs ongewenst en gelovigen worden aangemoedigd om bepaalde overtuigingen te aanvaarden zonder veel vragen.

Advaita vedānta beschouwt een diepgaande analyse en zelfonderzoek als essentieel voor spirituele groei en zelfrealisatie. Zoals supra vermeld zijn zelfstudie (Skr. svādhyāya) en zelfonderzoek (Skr. atma-vichara) centrale aspecten in deze filosofie. Advaita vedānta moedigt mensen aan om kritisch te onderzoeken, te analyseren en te begrijpen wat de aard van het zelf en de werkelijkheid is.

Aṣṭāvakra legt uit dat de leerling zichzelf moet bestuderen en onderzoeken. Met
de wil om volhardend te observeren hoe de dingen wérkelijk zijn. Met vragen die spontaan opborrelen: wáár verschuilt zich onze gevangenschap? Hoe etaleert zich onze onwetendheid? Wat is dit lichaam? Wat is de dood? Wat is het doel? Wat is de ware natuur van bevrijding? In deze grondige analyse mag niets onbesproken blijven. Mag niets in het vage blijven. Moet alles aan de oppervlakte gebracht worden.

De yogi moet zichzelf leren kennen. Hij moet ‘verinnerlijken’. Verinnerlijken gaat verder dan een louter intellectueel begrip; het betreft het diep doordringen in het hart van de waarheid en het integreren ervan in yogi’s ervaring en leven. Het omvat de realisatie van het non-duale karakter van de werkelijkheid, waarbij de scheiding tussen het individuele zelf en het Universele Zelf wordt opgeheven.

Door te onderkennen wie of wat hij niet is: hij moet beseffen dat hij ‘noch aarde, noch vuur, noch water, noch lucht, noch ruimte’ is. Wanneer de yogi dit inziet ‘wanneer hij boven zijn lichaam uitstijgt’—zal hij tot het besef komen dat hij ‘Puur Bewustzijn’ is.

Waardoor de yogi zijn bestaan inricht in overeenstemming met de waarheid, met datgene wat wáár is: het toepassen van deze spirituele principes in het dagelijks leven en handelen vanuit een bewustzijn van non-dualiteit, eenheid, heelheid en mededogen.

Specifiek naar de Aṣṭāvakra Gītā toe is wijsheid het verkrijgen van inzicht in de ‘ware aard’ van het individuele zelf (Skr. ātman) en de relatie tot het Absolute Zelf (Skr. Brahman) ook Paramatman of Sat-Chid-Ananda genoemd.

Sat-Chid-Ananda (Skr.) is de samenvattende term die de drie fundamentele eigenschappen van het Ultieme Bewustzijn of de Ultieme Realiteit (het ‘Zelf’) beschrijft. Sat-Chid-Ananda is het Drie-Ene: Zijn (het ‘bestaan’); Wijsheid (het ‘Bewustzijn’; het ‘wéten’) en Gelukzaligheid.

Concreet:

— Sat: betekent ‘waarheid’, ‘bestaan’ of ‘zijn’. Het verwijst naar het eeuwige en onveranderlijke aspect van de realiteit, datgene wat altijd bestaat, onafhankelijk van tijd en ruimte. Het suggereert dat de ‘ware aard’ van de realiteit onveranderlijk en absoluut is.

— Chid: betekent ‘bewustzijn’ of ‘inzicht’. Het verwijst naar het Bewustzijn of de innerlijke getuige die alle ervaringen waarneemt. Het verwijst naar de persoonlijk verworven zekerheid—het gerealiseerde inzicht—dat het Absolute Zelf de bron is van alle bewustzijn.

— Ananda: Het betekent ‘gelukzaligheid’ of ‘diepe vreugde’. Het verwijst naar het ultieme geluk en de diepe vreugde die voortspruit uit de realisatie van de Ultieme Realiteit: het ‘Zelf’ (Skr. Brahman) als de bron van alle geluk en vreugde; het ultieme geluk dat niet onderhevig is aan vergankelijkheid.

De term ‘Sat-Chid-Ananda’ vat dus samen dat de Ultieme Realiteit, het ‘Zelf’, bestaat uit drie elementen: eeuwige waarheid, bewustzijn en gelukzaligheid. Dit is een concept dat algemeen aanvaard wordt in het hindoeïsme. Het verwijst naar het streven van de yogi om zijn ‘ware aard’ te realiseren en eenheid te vinden met het ‘Zelf’. In de Aṣṭāvakra Gītā wordt het concept van ‘Sat-Chid-Ananda’ gebruikt om de yogi te helpen begrijpen dat het ‘ware zelf’ (Skr. ātman) niet kan ervaren worden door middel van de zintuigen of het denken, maar uitsluitend door direct experiëntieel inzicht.

Een analyse waaruit—na verkregen inzicht—verzaking van de fenomenale wereld volgt en bevrijding uit saṃsāra.

Klik hier om het boek te lezen of downloaden